Do it yourself

Do it yourself

Een ontwikkeling die al langer bezig is op het gebied van de digitale media – maar nu ook echt begint door te sijpelen in allerlei niveaus van de maatschappij – is het principe van DIY, ofwel Do It Yourself. Op de POST-FLUX conferentie, die op 6, 7 en 8 november in Brussel plaatsvond, werd duidelijk dat technologie een grote invloed heeft op de huidige kunstpraktijk. Binnen de kunstwereld pikt men dan ook gretig in op dit DIY-fenomeen.

Van atomen naar bits
Media zijn lange tijd verbonden geweest met een topdown model waarin de grote televisie-, film- en muziekmaatschappijen de dienst maakten. Zij bepaalden wat wel en niet het publiek bereikte. De digitale media bracht daar echter verandering in: het tijdperk van de kopie brak aan. Gezagsondermijnende partijen als The Pirate Bay, opgezet door de consument zelf, zetten nu de toon.
Erinc Salor – een onderzoeker die momenteel verbonden is aan de Universiteit van Amsterdam – vertelt op de conferentie over de verschuiving die is opgetreden van een distributie van atomen naar een verdeling van bits. Met het gevolg dat het maken van oneindig veel kopieën kinderspel is geworden. De partijen die hierdoor terrein verliezen zoals de distributeurs, producenten en auteursrechtenorganisaties als SCAM, zijn druk bezig met een reactie hierop. Er wordt bijvoorbeeld gepraat over een alternatief online platform waar films tegen betaling worden aangeboden, wat de strijd aan moet gaan tegen sites als The Pirate Bay.
Feit is dat er een enorme verandering is opgetreden waarbij het publiek voor een groot deel gewend is geraakt aan het verkrijgen van muziek en films wanneer en op de manier die men zelf wil; het gezag van distributeurs of zogenaamde gatekeepers wordt niet meer geaccepteerd. Het is dus sterk de vraag of de traditionele media nog tegengewicht kan bieden aan deze culturele verschuiving.

Van massa naar micro
Aan de productiekant is er ook het nodige veranderd. Werken met programmeertalen en software is voor de huidige generatie kunstenaars geen onbekend terrein meer. Alexandra Deschamps-Sonsino is medeoprichter van tinker.it, gericht op technologie en design, in samenwerking met Arduino. Dit is een elektronisch apparaatje dat via ingebouwde sensoren aan allerlei omgevingsfactoren, zoals bijvoorbeeld licht, gekoppeld kan worden. Door deze metingen dan weer door te sturen naar je computer, kun je ze op allerlei creatieve manieren verwerken. Deschamps-Sonsino laat voorbeelden zien van deze toepassingen zoals het volgen van je kat met chip, of zorgen dat je plant een bericht ‘twittert’ als deze water nodig heeft. De DIY websites en werkplaatsen schieten als paddenstoelen uit de grond met creatieve namen als FabLab, TechShop, Makerbot, etc. Nog nooit was het zo eenvoudig om zelf wat in elkaar te solderen.
Werken met digitale media betekent een bepaalde afhankelijkheid van de software. De meeste kunstenaars zijn nu eenmaal geen hardcore programmeurs, dus de mogelijkheden gaan maar zo ver als de opties die het softwarepakket aanbiedt. Zogenaamde open sourcesoftware als Arduino en Processing breken dit open. Ze zorgen ervoor dat met een klein beetje programmeerkennis een kunstenaar zelf aan de slag kan. Het is dan ook een type software dat zichzelf voortdurend verder blijft ontwikkelen.

Binnen het schoolwezen begint het DIY principe ook zijn stempel te drukken op de manier waarop de studenten les krijgen. David Gauthier is verbonden aan het MIT Media Laboratory en concludeert dat er een hernieuwde aandacht ontstaat voor het zelf creëren met digitale middelen. Met rapid prototyping kunnen de fijnste ontwerpen vanuit de computer gemakkelijk realiteit worden.
Ook de lesstructuur is gericht op eigen invulling en werken in een groep. Bij Goldsmiths University of London’s Digital Studios wordt er bij een onderzoek gewerkt met een systeem van peer preview in plaats van peer review, vertelt onderzoeker Armin Medosch. Het accent ligt dus op het betrekken van medestudenten en docenten in het proces en ze niet alleen te laten reageren op een eindproduct. De dialoog staat voorop. Je kiest als student zelf hoe open of gesloten je de ideeën wilt bespreken.

Culturele revolutie of hype?
Zoals terecht wordt opmerkt door Medosch, is het nu alleen nog de vraag of deze nieuwe ontwikkelingen ook door het bredere publiek zal omarmd worden, en niet enkel door een kleine elitegroep. Maar als je ziet dat IKEA zijn klanten aan het werk zet door hen een ontwerpfunctie aan te bieden, zijn dat toch tekenen aan de wand. Of is dit maar een tijdelijke trend?
Op het gebied van de (digitale) kunsten is er in ieder geval een culturele verschuiving opgetreden: men is gewend aan films en muziek die direct ter beschikking staan, aan het zelf kunnen programmeren van sofware, het delen van ideeën en deze binnen een (online) netwerk ontwikkelen. En dit wordt allemaal gekenmerkt door een open en antiautoritair karakter. Zelf iets in elkaar zetten van start tot finish: het principe van DIY vormt een nieuwe generatie van creatieve adepten.

POST-FLUX – 6, 7 en 9 november 2009, Bozar, Brussel

Gerelateeerde activiteiten in iMAL in Brussel:
24 november 2009 – Share Brussels, in kader van het Cimatics festival
4 december 2009 – Are you ready for the internet of things?, i.s.m. Council

Links:
http://arduino.cc
www.tinker.it

(Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven voor Urban Mag)